Sinbolo komunak: Eguzkilore

Tradizioa eta lore-formako babesa

Nafarroan, sinbolo batzuk eguneroko bizitzaren parte dira duela mende batzuetatik. Eguzkilorea horietako bat da: etxearen babesari, herri-sinesmenei eta pertsonen eta naturaren arteko harremanari lotutako lorea. Ate eta fatxadetan duen presentzia oraindik ere Nafarroako bailara eta herrietako etxe askorekin batera dago, belaunaldiz belaunaldi transmititutako tradizioa bizirik mantenduz.

Bere itxuratik haratago, Eguzkiloreak balio sinboliko handia du. Bere orrien formak, argiarekin duen loturak eta inguruko elezaharrek landare hau euskal eta nafar kultura herrikoiaren elementu ezagunenetako bat bihurtu dute.

Zer da eguzkilorea?

Eguzkilorea euskal eta nafar kulturaren ikur ezagunenetako bat da. Haren izenak “eguzki-lorea” esan nahi du euskaraz, eta landare horren formari egiten dio erreferentzia, zeinaren urre-koloreko erdiguneak eguzkiaren irudia gogorarazten baitu. Carlina acaulis espezietik dator. Espezie hori inguru menditsuetan hazten da, eta bere hosto arantzatsuengatik eta zilar koloreko loreengatik nabarmentzen da.

Duela mende batzuetatik hona, Eguzkilorea etxearen babesarekin lotuta egon da. Tradizioz, bildu eta lehortu egiten zen, etxe, ukuilu eta aletegietako ateetan jartzeko, espiritu txarrak, ekaitzak eta iragarpen txarrak urruntzen zituen ustearekin. Penintsulako iparraldeko fatxada askotan ikus daiteke oraindik, batez ere tradizioak eguneroko bizitzaren parte izaten jarraitzen duen landa-eremuetan.

Eguzkilorearen jatorria

Bere jatorria euskal mitologiarekin oso lotuta dago. Kondaira herrikoien arabera, Amalurrek — Ama Lurrak — gizakiei eman zien lore hori, gaueko izakiengandik babesteko, hala nola sorginak edo gauekoak (gaueko espirituak). Eguzkilorearen formak eguzkiaren argia sinbolizatzen zuen, eta eguna oraindik amaitu gabe zegoela sinestarazten zien izaki horiei, etxebizitzetara hurbiltzea eragotziz.

Kondairatik haratago, naturaren, herri-sinesmenen eta kultura-nortasunaren arteko lotura irudikatzen du Eguzkiloreak. Denborak aurrera egin ahala, esanahia aldatu egin da, eta gaur egun ere itxaropenaren, erresistentziaren eta tradizioetan sustraitzearen sinbolo gisa interpretatzen da. Pertsona askok etxean mantentzen dute, ez bakarrik dekorazio balioagatik, baita arbasoen memoria eta euskal kulturarekiko lotura bizirik kontserbatzeko modu gisa ere.

Gaur egun, Eguzkiloreak leku nabarmena izaten jarraitzen du Euskal Herriko iruditeria tradizionalaren barruan. Artisautzan, bitxigintzan, dekorazioan eta herri-ospakizunetan agertzen da, belaunaldiz belaunaldi lagundu dion argiaren eta babesaren ideia bere horretan mantenduz.