Güesa / Gorza

Zaraitzua zabaldu eta harkaitzezko tolesturen eta amildegi irekien artean arnasa hartzen duen lekuan, denbora ahaleginik gabe igarotzen da, aurrera egin behar izan ez balu bezala. Güesan, etxeen irmotasunean eta sumatzen den memorian oinarritzen da giroa. Historia – gerrak eta kaparetasunak markatutakoa – egunerokotasunarekin bizi den leku bat da, non urak eta harriak ahopeka hitz egiten duten Pirinioetako argi aldakorraren pean.

Informazio orokorra

Udalerria 656 metroko altitudean dago, Zaraitzuko Haranaren hegoaldeko muturrean. Lurraldea kontrastez betetako paisaia batean hedatzen da: higatutako formak, erliebe malkartsuagoekin tartekatzen direnak, Jauros sakanean adierazgarriago bihurtuz. 1847an independentzia administratiboa lortu zuenetik, Güesak lotura sakona izan du haranarekin, larreak, memoria eta tradizioak partekatuz, Batzar Nagusiaren babespean. Lurralde honetan, oraindik bizirik dirau Salacencoko euskararen aztarnak eta fatxadetako armarrietan taupadaka jarraitzen duen otso eta arkumearen ikurrak.

Udalerriak paisaia bizitzeko modu desberdinak dituzten hiru gune ditu:

• Güesa: bihotz administratibo eta soziala da, non etxeen harriak eta frontoiak bizitzaren erritmoa markatzen duten.
• Igal: aire gune zaharragoa da, non erromanikoak eta basoak atmosfera lasai eta sinbolikoa eratzen duten.
• Erribera: ibaiaren ondoan dagoen kokalekua da, non baserria naturaltasunez integratzen den uraren ibilguaren barruan.

Zer ikusi Güesan?

Güesa zeharkatzea historia isilik dagoen paisaia batean murgiltzea da.

• Güesako San Esteban eliza: Eraikin gotikoa da Güesa herrigunearen buru, eta barruan erretaula nagusi bat du, fedeak erliebean duen garrantzia adierazten duena.
• Igaleko San Bizente eliza: Tenplu erromanikoa da, bere xumetasunagatik nabarmentzen dena, eta bere atarian inguruko disko-formako hilarrien bildumarik onenetakoa duelako, haranaren oinordetzaren lekuko materialak.
• Ripaldako Igokundearen eliza: Ripalda baserriaren multzoan integratzen den eraikuntza, landako arkitektura erlijiosoaren iraunkortasuna adieraziz.
• San Migelen aztarnak: Herriaren iparraldean dagoen ermita zahar baten aztarnak, erliebean Erdi Aroko espiritualtasunaren arrastoa adierazten dutenak.
• Eszenatoki historikoa: Lurraldeak Lehen Karlistaldiko (1835) lehen batailaren setioa erakusten du, Zumalakarregik tropa liberalak garaitu zituen Nafarroako kronologia belikoaren mugarri bat.