Zaraitzu Ibarra eta Nabaskoze Almiradioa

Salazar ibaiak kareharri zaharren eta neurririk gabeko basoen arteko ibilbidea marrazten duen lekuan, denborak ez du aurrera egiten: metatu egiten da. Erliebeak isiltasunean hartzen du arnasa, eta materiak — ura, egurra eta harlandua — kontatzen ez den istorio bat gordetzen du, baizik eta sumatzen dena. Lurralde honetan, hegoaldeko fozo irekien eta Abodiko gailurren arteko trantsizio ia antzemanezinean antzematen da atmosfera, non argia trinkoagoa bihurtzen den. Herriek transhumantziaren aztarna zaintzen dute, baita ganaduaren, basoaren eta urtaroaren erritmoan taupadaka dabilen bizimodua ere. Erreken marmarrak eta antzinako ermiten oihartzunak lasaitasun sakona eratzen duten espazioa da.
Lurraldea bi pultsu osagarritan irekitzen da: iparraldean, hezetasuna eta lodiera; hegoaldean, harkaitza eta argirik irekiena. Atalase horretan kokatzen da Nabaskozeko Almundrioa. Lurralde hori aurretikoa da, ia iniziatikoa, eta hiru herrigunek (Nabaskoze, Aspurz eta Ustes) haranaren aurreko antolamendua mantentzen dute. Handik, ura antolatu eta Zaraitzu Haranari forma ematen zaio, Anduña eta Zatoia ibaien elkarguneak modelatutako espazioari, non, dirudienez, ubide bakoitzak etorriko den guztiaren jatorria kontatzen duen.

Zer ikusi Zaraitzu Ibarrean eta Nabaskozeko Almirrian?

Hemen, leku bakoitza denboraren geruza bat da, non harria, ura eta tradizioa aurkitzen diren.

• Iratiko oihana: UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua, Europako bigarren pagadi-izeidi zabalena eta hobekien kontserbatua da. Behaketa-agertoki horretan, argia ehun urtetik gorako pagoen artean iragazten da, eta landare-materiak urtaroen pultsua erregistratzen du.
• Arbayungo arroila: Ia sei kilometroko kareharrizko haitzartea, non Salazar ibaiak horma bertikal ikaragarriak zizelkatu dituen. Penintsulako sai arreen koloniarik garrantzitsuenetako baten babeslekua da.
• Santa Maria del Campo baseliza (Nabaskoze): XII. mendeko landa-erromanikoaren lagin bat, bertako hilerria gordetzen duena. Kanpandorreak eta gai profanoak dituzten hagaburutxoek Leireko arkitekturaren eragina erregistratzen dute.
• Otsagabia: Hiribildu bitxienetakotzat jotzen da, non Erdi Aroko zubia eta aldapa handiko teilatuak dituzten harrizko etxeak Anduñaren ertzean lerrokatzen diren.
• Muskildako santutegia: Mila metro baino gehiagoko altueran dagoen ermita erromanikoa da. Abodi mendilerroko erliebea zaintzen du eta Ama Birjinaren eta Haurraren tailua zaintzen du.