Garde

Hemen, Gardalarreko amildegiak mendi-hegal eta pinudien artean murmurikatzen duen lekuan, hormetako harriak eta mendietako zurak bere horretan dirauten historia gordetzen dute. Garden, bere etxe blasoidunen lerrokadura barean agertzen da giroa, logika zahar bati jarraitzen diola dirudien kale-herri forma horretan. Inguruan, pinudiek isiltasun sakona zabaltzen dute, non haizeak apenas aldatzen duen paisaiaren oreka. Lurralde iraunkorra da, non antzinako mugazainen oroimena eta uraren xuxurla etengabea baretasun trinkoan bizi diren. Hemen, mendiak iradoki egiten du eta, gelditzen denak, ulertu egiten du.

Garderen informazio orokorra

Hiribildua 737 metroko altueran dago, Erronkari haranaren hegoaldeko muturrean, lurraldea Aragoirantz irekitzen den lekuan. Jarrera horrek bere izaera markatu du: zaintza-, igarotze- eta defentsa-lekua. Mendeetan zehar, bertako biztanleek erresumaren zaindari papera hartu zuten, mugan baleztari bezala jardunez. Herentzia hori memoria kolektiboan mantentzen da, 1412an emandako kaparetasuna edo Hiru Behien Zergan parte hartzea bezalako mugarriekin batera, Europan oraindik irauten duten akordio zaharrenetako bat. Gaur egun, abeltzaintzak, basoak eta lurraren laborantzak eguneroko erritmoa markatzen jarraitzen dute Garden. Testuinguru horretan, Erronkariko kulturak eta harana zeharkatzen duten elezaharrek – sorginenak, artzainenak, antzinako bideenak – geruza ikusezin bat bezala diraute, igarobide bakoitzari laguntzen diona.

Zer ikusi Garden?

Mapako puntu bakoitzak bailararen oroimenerako ate bat bezala jokatzen du.

• Santiago Apostoluaren eliza: XVI. mendeko eraikina da, eta bere soiltasun eta zaintzagatik erretaula nagusi churriguereskoa nabarmentzen da, San Bonifazioren ustezko aztarna momifikatuez gain.
• Zuberoako Andre Mariaren ermita: XIII. mendeko tailu erromaniko bat gordetzen duen Calveira mendian dagoen eraikina da.
• Gardeko intxaurrondoa: Monumentu Natural izendatua, aparteko dimentsioak dituen mendeurreneko ale hau herriko sarreraren buru da, bertako biztanlerik urtetsuena baita.
• Etxe blasoidunak: Hiriguneak harlanduaren sendotasuna erregistratzen du Esparz Etxea, Gayarre Etxea, Beltran Etxea edo Marracos Etxea bezalako eraikinetan, zeinen fatxadek Pirinioetako arkitektura tipikoa mantentzen duten.
• Pedro Navarroren estatua: Olivetoko kondeari eskainitako monumentua. XV. mendeko ingeniari militar ospetsua da, eta haren arrasto historikoa gure hiribilduarekin oso lotuta dago.
• Garbitokia: Topagune tradizionala, antzinako eguneroko erabilerak erregistratzen dituena eta herriaren sarreran egoera ezin hobean mantentzen dena