Aralar mendilerroa

Leizeen, larreen eta antzinako bideen artean

Hemen, kareharriak denboraren memoria gordetzen duen eta erliebea hondoa ezagutzen ez duten leizeetan irekitzen den lekuan, denbora diluitu egiten da pagadiaren itzal sakonaren azpian. Aralar mendilerroan lurpean isurtzen diren uren isilpeko murmurioa bizi da, baita oraindik bere altueran zehar dabiltzan artzainen pultsu zaharra ere. Lurralde lasai eta misteriotsua da, trikuharriak harrizko arrasto gisa azaleratzen dira, eta mendiak bere nortasuna erakusten dio, presarik gabe, bere erritmora egokitzea erabakitzen duenari.

Aralar mendilerroa informazio orokorra

Mendilerroaren azalerak 208 kilometro karratu ditu ordoki malkartsuan, Nafarroako eta EAEko erkidegoen artean banatuta. Aralarko nortasuna mendigune karstiko handi baten gainean dago. Mendigune hori funtsezko banalerro hidrografikoa da, eta urak Kantauri zein Mediterraneo aldera bidaltzen ditu.

Bere hegaletan Pirinioetako trikuharri kontzentrazio handiena dago, 400 monumentu megalitiko baino gehiagorekin, milaka urteko okupazioaren arrastoa, gaur egungo artzaintzaren ohiko bizitzarekin batera. Administratiboki, babes figurak ditu, hala nola Parke Naturala Gipuzkoako sektorean eta Kontserbazio Bereziko Eremua (KBE) Nafarroan. Bere erliebeko materia latxa ardiaren bizileku da, zeinaren esnea baita Idiazabal gaztaren oinarria, baita espezie berezientzat ere, hala nola ugatza edo bisoi europarra.

Nola iritsi Aralar mendilerrora?

Aralar mendilerrorako igarobidea hainbat ate naturaletatik erregistratzen da, paisaiaren progresioa ikusteko aukera ematen dutenak:

• Nafarroatik: Sarbide nagusia Lekunberritik egiten da, NA-7510 errepidetik, Aralarko San Migel Santutegirantz zuzenean igotzen dena.
• Gipuzkoatik: Abaltzisketa eta Ataun herriak dira Parke Naturalaren lurralderako sarrera nagusiak.

Zer egin Aralar mendilerroan?

Hemen, txoko bakoitzak uraren geologiaren, espiritualtasunaren eta antzinako memoriaren arteko topaketa erakusten du.

• San Migel santutegian bizi: 1.232 metrora dagoen behaketa erromanikoko espazio bat da, XII. mendeko esmaltezko erretaula bat gordetzen duena eta Urbasa eta Andia mendilerroen panoramikak eskaintzen dituena.
• Bidezidorren sarea: Mendi-ibilaldietarako eta mendizaletasunerako lurraldea, Aralarko Itzulia (GR 20), Larraitzeko bidezidor irisgarria edo Ata bailarako ibilbidea bezalako ibilbide balizatuetan zehar.
• Lur azpiko mundua: Kareharriak leize eta kobazulo ugari erregistratzen ditu, eta Mendukiloko leizeak nabarmentzen dira Nafarroako sektorean, lurpearen edertasuna erregistratzeko egokituak.
• Trikuharrien ibilbidea: Historiaurreko memoria erregistratzeko gune bat, Albiko trikuharria, Txoritxoberrikoa edo Roldan Harriaren menhirra bezalako monumentuen bidez.
• Gailurretara igotzea: Txindoki (Larrunarri) – lehen mailako paisaia-erreferentzia – edo Irumugarrieta bezalako gailur enblematikoen erregistroa, bere gehieneko kota.
• Biodibertsitatearen behaketa: Gipuzkoako pagadi zabalena, Nafarroako ehun urteko haginak eta harrapari harkaiztar handien hegaldia behatzeko gune pribilegiatua.