Pirinioaurrea

Hemen, Aragoi ibaiak ez du lurra zeharkatzen, eusten baizik. Bere ibilgua muga eta zubia, ispilua eta bidea izan dira. Bere inguruan, harria altxatzen da mendeak, erresumak eta erromesak pultsua aldatu gabe igarotzen ikusi dituenaren lasaitasunarekin. Zangozako eskualdea zelata lasaiko lurraldea da. Arroiletan isiltasun luzeak daude, zelaiek urtaroen erritmoan hartzen dute arnasa, eta arkitektura beti erliebekoa izan balitz bezala azaleratzen da.

Zangozako eskualdea potxen zapore apalean, artzaintzaren arrastoan, ura etxekotzen duen ingeniaritza pazientean... Dena da azaldu beharrik ez dagoen jarraitutasun baten parte. Aski da ibiltzea.

Zer ikusi Zangozan?

Lurraldeak bere seinaleak zabaltzen ditu, adi-adi dagoen bidaiariari irekitako kodizea bailitzan.

• Xabierko gaztelua: X. mendeko gotorlekua eta Xabierko San Frantziskoren sorlekua, Nafarroako zaindaria. Bere egiturak zelata-dorre batetik jauregi-jauregi baterainoko bilakaera erregistratzen du, eta Javierada izenez ezagutzen den urteroko erromesaldiaren helmuga da.
• Leyreko monasterioa: Izen bereko mendilerroaren oinean kokatua, monumentu nazional hau Nafarroako erregeen panteoia izan zen. XI. mendeko kriptak eta Porta Speciosak haraneko arte erromanikoaren sendotasuna eta xehetasuna adierazten dute.
• Irunberriko arroila: Irati ibaiaren higadurak milioika urtez landutako haitzarte estua. Barrualdeko ibilbideak Irati trenaren trazatu zaharra jarraitzen du, Espainiako lehen tren elektrikoa, zuzenean harkaitzean zulatutako tunelak zeharkatuz.
• Eslavako Santa Criz: Lurraldean erromatarren presentziaren arrastoa gordetzen duen aztarnategia, historiaren gaia Erdi Ekialdeko Nafarroako erliebean behatzeko aukera ematen duena.
• Sos del Rey Catolico: Zaragozako probintzian dagoen arren, Erdi Aroko hiribildu hau Zangozatik 13 kilometrora baino ez dago. Kale harriztatuek eta harresiek mugako talaia baten historia eta Fernando Katolikoaren jaioterria erregistratzen dituzte.