Gallipienzo / Galipentzu

Gallipienzo harrizko habia bat bezala altxatzen da Aragoi ibaiaren ibilguaren gainean. Antzinako baserria, haitzari itsatsia, muinotik bertatik sortua dela dirudi, harlandua eta mendia materia berean urtuz. Goitik, begirada haranaren gainera isurtzen da, eta hango kale estuak zeharkatzen dituen aireak Nafarroako Erresumaren muga eta zaindari izan zen mendeetako oihartzunari eusten dio. Ez da leku altu bat bakarrik: gogoratzen duen talaia bat da. Pasabide bakoitzak, Erdi Aroko trazaduraren ezusteko bira bakoitzak, gotorleku-izaeraren memoria gordetzen du, urruneko erasoaldien aurreko azken babesa. Hemen, harriak etxeak, zaintza-kontakizunak, erresistentzia eta isiltasuna mantentzen ditu.

Gallipienzoa informazio orokorra

Udalerriak ehun biztanle inguru biltzen ditu gaur egun, hirigune historikoaren eta herri berriaren artean banatuta. Bere terminoa erliebe estrategiko batean hedatzen da, non klima mediterraneo kontinentalak urtaro kontrastatuak eta haritz, arte eta pinuen landaredia eguneroko bizitzan laguntzen dituen.

Gallipienzoren historiak erromatarren garaian ditu sustraiak, eta infanzonia kolektiboaren pribilegioa gordetzen du oraindik, mendeetan zehar mantentzen jakin duen nortasunaren adierazgarri. Udal-bizitza, gaur egun, alde berriko plazatik antolatzen da, alde zaharrak haranari bere altueratik begiratzen dion bitartean, oraindik ere oroimena zaintzea bere zeregin nagusia balitz bezala.

Zer ikusi Gallipienzon?

Harriaren eta zeruaren artean, Gallipienzok mendeetako fedea, defentsa eta natura nagia gordetzen ditu.

• San Salbador eliza: Mendiaren tontorrean dagoen kripta erromanikoak, XII. mende bukaerakoak, aukera ematen du lurraren desnibela gainditzeko, goiko elizari eusteko. Bere hormek XIV. eta XV. mendeetako maisu anonimoek egindako espresibitate handiko horma-pinturak gordetzen dituzte, gaur egun Nafarroako Museoan kontserbatzen direnak.
• San Pedro parrokia: Parrokia bakarra da XVIII. mendearen amaieratik, sarbide erosoagoa baitu. Barrualdean, 1629ko harlanduak eta erretaula nagusiak Juan de Berroeta eskultorearen artea adierazten dute, garaiko kanonei jarraituz ia erabat eraberritu zen eraikin batean integratuz.
• Zubi Erromatarra: Aragoi ibaiaren gaineko egitura honek 1291 eta 1454 urteetako Erdi Aroko berreraikuntzak erregistratzen ditu. Historikoki, defentsarako dorre bat izan zuen sarbidea kontrolatzeko, gaur egun hiribilduaren hegoalderako antzinako komunikazioak adierazten dituen fisonomia mantenduz.
• Kaparreta Natur Erreserba: Aragoi ibaiaren arroila berdearen erliebea biodibertsitatearen santutegia da, eta Batasunaren intereseko bederatzi habitat bizi dira bertan. Sai arrea, sai zuria edo Bonelliko arranoa bezalako hegaztiak behatzeko ingurunea da, harkaitzetako faunaren eta ibaiertzeko landaretzaren arteko bizikidetza erregistratuz.
• Hegaztien behatokia eta Peñaren ermita: XIII. mendeko baseliza argi-kutsadura gutxiko leku batean dago, eta harana eta zeru izartua behatzeko gune gisa funtzionatzen du.