Arruazu

Aralar eta Andiaren oinetan dagoen plaza-herri honetan, harria eta artzain-ondarea urteko egun guztietan gurutzatzen dira. Etxetzar handiek markatzen dute hiribilduaren erdigunea, eta inguruko belardiek, berriz, latxa-ardiak hartzen dituzte, paisaian lasaitasunez bizi direnak.

Arruazu sustraiak eta behaketa dituen lurraldea da, non erreken marmarrak eta milaka urteko trikuharrien presentziak giza bizitza hemen lasaitasunez hedatzen den eszenatoki natural baten gainean finkatu dela gogorarazten duten. Hemen, hiribilduaren nortasuna arkitekturaren, paisaiaren eta abeltzaintzako tradizioaren arteko elkarreraginean sortzen da.

Arruazu informazio orokorra

Arruazu 449 metroko altueran dago, Sakanako korridorearen bihotzean, Iruñeko Merindadearen eta Arakilgo haranaren barruan. Udalerriaren iparraldean Aralar mendia dago, historikoki estrategikoa izan den enklabe batean.

Izena arru (g) -tik (plaza edo azoka) -ra eta atzizki ugaria -zu -tik dator, eta, beraz, “merkatuen leku” gisa itzul daiteke. Administratiboki, eremu euskaldunaren eta Sakanako Mankomunitatearen parte da, euskara bertako kulturaren adierazpen bizi gisa zainduz. Eguneroko bizitza belardien eta mendien artean igarotzen da, harriak eta abeltzaintza-jarduerak udalerriaren fisonomia definitzen duten paisaian.

Zer ikusi Arruazun?

Arruazuren ondareak haranaren giza historia eta historia naturala ezin hobeto irakurtzeko aukera ematen du.

• Plaza-herria eta etxetzarrak: Harrizko etxetzar handiak plazaren inguruan biltzen dira, tokiko arkitektura tradizionalaren sendotasuna eta dotorezia erakutsiz.
• Debataren multzo megalitikoa: Udalerrian Debata Arruazu I, II, Debata Realengo eta Elurmenta bezalako trikuharriak daude, Iberiar Penintsulako multzo megalitiko garrantzitsuenetako bat osatuz, 44 trikuharrirekin eta Aralarretik gertu dagoen menhirrekin.
• Ingurune naturala eta belardiak: Belardiek latxa-ardiak behatzeko aukera ematen dute, eta ardi horien esnea da Idiazabal jatorri-deiturako gazten oinarria.
• Aralar eta Beriainerako bidezidorrak: Herrigunetik pagadi eta haritzen basoak zeharkatzen dituzten ibilbideak abiatzen dira, ibarraren dibertsitate kromatikoa eta aberastasun ekologikoa erakutsiz.