Irurita

Harri arrosazko hormen eta antzinako leinuen arrastoen artean, Iruritaren erliebeak isilean kontatzen du bere istorioa. Fatxadetako armarriek eta plazaren zabaltasunak iragan bat erakusten dute, non laxoaren jokoak espazio partekatuan bizitzen jarraitzen duen, kirol tradizioaren eta komunitatearen bizitzaren arteko lotura gogoraraziz. Hemen, Erdi Aroko dorreak lorategien erritmoarekin batera bizi dira, aurkezpen handirik gabe erakusten den herentzia mantenduz.

Iruritako informazio orokorra

Irurita Baztango herri zirraragarri eta monumentalenetako bat da. Bere nortasuna bere arkitekturarekin estuki lotuta dago, oso ondo kontserbatutako hiri-multzo bat osatzen duena, non eraikin bakoitza bere bizilagunarekin dotorezian lehiatzen dela dirudien.

Leku hau, historikoki, familia eta jaun handien sorlekua izan da. Bere plaza ospetsua herriaren arima da, baserri herrikoiaren soiltasunetik armagintzako jauregien dotoretasuneraino doazen arkitektura adibideez inguratua. Iruritan bizitzea Erdi Arotik barrokoko distirara arte hedatzen den harrizko kronika bat bizitzea da, beti inguruko mendien begiradapean.

Zer ikusi Iruritan?

Iruritan paseatzea aire zabaleko arte galeria bat zeharkatzea da, non dorre bakoitzak mende bat duen.

• Jauregia (Casa Torre Markesaren Jauregia): Jauregi hau, Jauregizuria ere deitua, aroen arteko elkarrizketa liluragarria da. Erdi Aroko dorrea da, gotiko estilokoa (XIV-XV. mendeak), eta, XVIII. mendean, egitura barroko erosoagoa eta dotoreagoa erantsi zitzaion. Errepidearen ondoan kokatuta, bere presentziak eta lorategiek antzinako baztandar leinuen eraldaketa eta iraunkortasuna erakusten dute.
• Dorrea jauregia edo Jauregizahar: Nafarroako Erresumako jauregirik zaharrenetakotzat jotzen da, eta eraikin horrek alboko eskailera berezia du nortasun-ikur gisa. Eraikinak, mugakide duen baserriaren ondoan, herriaren hiri-trazadura definitzen duen eszenetako bat osatzen du.
• Gastón de Iriartetarren dorretxea: Iruritako plaza bera buru dela, eraikin barroko handi hau deigarria da alboetako bi dorreengatik. Armarri blasoidunek eta fatxadako arranoak familia horrek XVIII. mendean sortu zuen aberastasunaz hitz egiten dute, Amerikako misioei lotuta.
• Plaza eta laxoa zelaia: Gune honek laxoa praktikatzen jarraitzen du, euskal pilotaren modalitaterik zaharrena. Herri arkitekturako adibideak alboan dituela, plazak erakusten du Baztango hirigintza historikoki bileraren eta jolas komunitarioaren inguruan antolatu izan dela.